श्लोक✨Sundarkand
Reference: सुन्दरकाण्ड मंगलाचरण १
📜
Narrative Context: सुन्दरकाण्ड मंगलाचरण — शांत, सनातन, अप्रमेय और वेदों द्वारा ज्ञेय श्री राम की स्तुति।

शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम्। रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूडामणिम्॥

śāntaṁ śāśvatam-aprameyam-anaghaṁ nirvāṇa-śānti-pradaṁ brahmā-śambhu-phaṇīndra-sevyam-aniśaṁ vedānta-vedyaṁ vibhum. rāmākhyaṁ jagadīśvaraṁ sura-guruṁ māyā-manuṣyaṁ hariṁ vande'haṁ karuṇākaraṁ raghuvaraṁ bhūpāla-cūḍāmaṇim..

Composer: Goswami Tulsidas

❖Meaning & Commentary (Vyakhya) (हिंदी भावार्थ व व्याख्या)

शांत, सनातन, प्रमाणों से परे, पापरहित, मोक्षरूपी परम शांति को देने वाले, ब्रह्मा, शिव और शेषनाग द्वारा नित्य सेवित, वेदांत द्वारा जानने योग्य, सर्वव्यापी, माया से मनुष्य रूप धारण करने वाले, करुणा की खान और राजाओं के मुकुटमणि श्री रघुनाथ जी की मैं वंदना करता हूँ।

🌐English Translation (अंग्रेजी अनुवाद)

I adore Sri Rama, jewel of monarchs and mine of mercy—serene, eternal, immeasurable, sinless, bestower of ultimate peace, served incessantly by Brahma, Shiva, and Shesha, knowable through Vedanta, and assuming human form by His own Maya.

Curriculum & Exam Relevance (परीक्षा एवं पाठ्यक्रम संदर्भ)
🎓 Class 9-10🎓 Class 11-12🎓 Teaching Exams🎓 Competitive Exams#सुन्दरकाण्ड#मंगलाचरण#वेदांत#शाश्वत#करुणाकर

Other Sacred Verses from Sundarkand

View All →
सुन्दरकाण्ड चौपाई ५.१
📜Context: लंका प्रवेश के समय लंकिनी द्वारा हनुमान जी को आशीर्वाद — प्रभु श्रीराम की कृपा से विष अमृत बन जाता है (अति प्रसिद्ध रक्षा मंत्र चौपाई)।

प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कोसलपुर राजा॥ गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिंधु अनल सितलाई॥ गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही॥

prabisi nagara kīje saba kājā. hṛdayam̐ rākhi kosalapura rājā.. garala sudhā ripu karahiṁ mitāī. gopada sindhu anala sitalāī.. garuṛa sumeru renū sama tāhī. rāma kṛpā kari citavā jāhī..

❖Meaning & Vyakhya:

अयोध्या के राजा श्रीराम को हृदय में धारण करके लंका नगर में प्रवेश कीजिए और अपने सारे कार्य सिद्ध कीजिए। जिस पर श्री राम कृपा की दृष्टि से देख लेते हैं, उसके लिए विष अमृत हो जाता है, शत्रु मित्रता करने लगते हैं, विशाल समुद्र गाय के खुर (गोपद) के समान छोटा हो जाता है, अग्नि में शीतलता आ जाती है और सुमेरु पर्वत धूल के तिनके समान हल्का हो जाता है।

English: Enter the city with the King of Ayodhya enshrined in your heart and accomplish all tasks! For him upon whom Rama casts his merciful glance, deadly venom turns into nectar, enemies turn into allies, the vast ocean shrinks to a cow’s footprint, fire becomes cool, and Mount Sumeru feels as light as a speck of dust.

Class 9-10Class 11-12
Full Meaning & Context →
सुन्दरकाण्ड चौपाई ६.१
📜Context: विभीषण भवन दर्शन — लंका में श्रीराम के आयुधों (धनुष-बाण) से अंकित भवन और तुलसी के पौधे देखकर हनुमान जी का विस्मय।

रामायुध अंकित गृह सोहा। मन्दिर महँ न कहि जाइ बिलोहा॥ नव तुलसिका बृंद तहँ देखा। अतुलित हरष कपि मन बिसेषा॥ रामायुध अंकित गृह देखी। बिप्र रूप धरि कपि उठि पेखी॥

rāmāyudha aṅkita gṛha sohā. mandira maham̐ na kahi jāi bilohā.. nava tulasikā bṛnda taham̐ dekhā. atulita haraṣa kapi mana biseṣā.. rāmāyudha aṅkita gṛha dekhī. bipra rūpa dhari kapi uṭhi pekhī..

❖Meaning & Vyakhya:

हनुमान जी ने देखा कि वह महल श्रीराम के आयुध (धनुष-बाण) के चिह्नों से सुशोभित था। वहाँ नवीन तुलसी के पौधों का समूह देख पवनपुत्र के हृदय में असीम हर्ष हुआ कि राक्षसों की इस नगरी लंका में कोई परम सज्जन साधु-भक्त निवास करता है।

English: Hanuman beheld a dwelling adorned with emblems of Lord Rama’s bow and arrows, surrounded by lush clusters of sacred Tulsi plants. Seeing this sanctuary of righteousness in the heart of demon-ruled Lanka, Hanuman’s soul overflowed with immense joy.

Class 9-10Class 11-12
Full Meaning & Context →
सुन्दरकाण्ड चौपाई ७.१
📜Context: विभीषण-हनुमान संवाद — भगवान की कृपा के बिना संतों का दर्शन दुर्लभ होना।

अब मोहि भा भरोस हनुमंता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं संता॥ जौं रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा॥

aba mohi bhā bharosa hanumantā. binu harikṛpā milahiṁ nahiṁ saṁtā.. jauṁ raghubīra anugraha kīnhā. tau tumha mohi darasu haṭhi dīnhā..

❖Meaning & Vyakhya:

विभीषण जी कहते हैं—हे हनुमान जी! अब मुझे पूरा भरोसा हो गया है कि भगवान की कृपा मुझ पर अवश्य हुई है, क्योंकि श्री हरि की कृपा के बिना किसी सच्चे संत से भेंट नहीं हो सकती। जब रघुनाथ जी ने मुझ पर अनुग्रह किया, तभी तो आपने आगे बढ़कर मुझे दर्शन दिए हैं!

English: Vibhishana said: Now I am assured of Lord Hari’s supreme grace, O Hanuman, for without divine benediction one can never meet a true saint! Because Sri Rama looked upon me with mercy, you have graciously come to grant me your blessed vision.

Class 9-10Class 11-12
Full Meaning & Context →
सुन्दरकाण्ड चौपाई १२.२
📜Context: अशोक वाटिका में मुद्रिका प्रक्षेप — हनुमान जी द्वारा वृक्ष से श्रीराम की मुद्रिका (अंगूठी) गिराना और सीता जी का आश्चर्य।

तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अंकित अति सुंदर॥ चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी॥ जीति को सकइ अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई॥

taba dekhī mudrikā manohara. rāma nāma aṅkita ati sundara.. cakita citava mudarī pahicānī. haraṣa biṣāda hṛdayam̐ akulānī.. jīti ko sakai ajaya raghurāī. māyā teṁ asi raci nahiṁ jāī..

❖Meaning & Vyakhya:

तब सीता जी ने वृक्ष के नीचे गिरी हुई मनोहर मुद्रिका देखी, जिस पर श्रीराम का पावन नाम अत्यंत सुंदर अक्षरों में अंकित था। मुद्रिका को पहचानकर वे चकित रह गईं; मन में हर्ष और विषाद दोनों उमड़ पड़े। वे सोचने लगीं—अजेय रघुनाथ जी को कोई जीत नहीं सकता, और ऐसी दिव्य मुद्रिका माया से भी नहीं बनाई जा सकती!

English: Then Sita beheld the charming ring dropped from the tree, exquisitely inscribed with the divine name of Rama. Recognizing the ring, she gazed in astonishment; joy and sorrow conflicted within her. For who could ever conquer the invincible Rama, nor could such divine craftsmanship be wrought by demon illusion!

Class 9-10Class 11-12
Full Meaning & Context →